قيل وقال­ها بر سر يادگيري الكترونيكي

آيا شيوه آموزش جديد بر مبنای دات كام كه به سرعت رو به رشد است بعد از گذشت چند سال تعليم همگاني و كاربردي را متحول خواهد كرد؟ در 1999 ، جك والش، مديرعامل سابق شركت جنرال الكترونيك، اظهار داشت از انقلاب صنعتي به اين طرف اينترنت يكي از مهم ترين وقايع اقتصادي امريكا بوده است. جان چمبرز، مدير كل شركت سيستم هاي سيسكو، مي گويد دو ركن اصلي زندگي امروز اينترنت و آموزش است. درك امكانات اقتصادي حاصل از تلفيق آموزش و اينترنت سبب شده شمار سايت ها در مدتي كوتاه رشد فوق العاده اي كند و به تعليم همه چيز در همه سطح، از مهارت هاي كاربران حرفه اي رايانه گرفته تا اخلاق پزشكي، پرداخته شود. تقريباً 90 درصد تمامي دانشگاه ها با بيش از 10,000 دانشجو دوره هاي آموزش از راه دور برگزار مي كنند، و تقريباً تمامي آنها از اينترنت بهره مي گيرند (سوتكوف، 2000 ). جراردكاسپِر، قائم مقام دانشگاه استانفورد، مي گويد:« اينكه اينترنت تا كجا مي تواند پيش برود، من هم نمي دانم اما مطمئنم ظرف 10 سال آينده آموزش برخط جاي آموزش حضوري را خواهد گرفت».(مولر، 2000 ،284). علاوه بر سايت هاي دانشگاهي و اينترنت ، سازمان هاي دولتي و شركت هايي كه زمان زيادي را صرف تعليم نيروهاي خود مي كنند دوره هاي آموزشي را با بهره گيري از امكانات رايانه اي برگزار مي كنند و آن را جايگزين بسيار مقرون به صرفه اي براي تعليم در كلاس درس مي دانند. آيا رشد تساعدي دوره هايي كه با رايانه عرضه مي شوند طلايه دار دوره جديد آموزش خواهند شد يا اينكه همچون اين تصور كه به زودي وب جهان گستر همه چيز را در اختيار خود خواهد گرفت اغراقي بيش نيست؟ علي رغم تمامي جاروجنجال هاي موجود، از 1999 ، بسياري از تعليم ها در عرصة صنعت و كاروكسب با بهره گيري از رايانه رو به كاهش گذارده است. در سال 2001 ، تقريباً 11 درصد كل تعليمات با بهره گيري از رايانه (شامل اينترنت، اينترانت، و لوح فشرده) داده شد و اين در حالي است كه اين درصد در سال 1999 ،15 درصد بوده است (گالوين، 2001 ). آينده نشان خواهد داد كه به دليل فشارهاي اقتصادي و پرهيز از رفت وآمدهاي غيرضروري، در روند آموزش جنبه اقتصادي بودن آموزش پشت ميز رايانه حرف آخر را خواهد زد.

دیوار مدرسه

تاکنون مباحث زيادی برای از بین بردن دیوارهای مدرسه در بین نظریه پردازان آموزشی شکل گرفته است. عده ای دیوارهای مدرسه را محدود کننده دانش آموزان می دانند . معتقدند آموزش های رسمی باید خارج از دیوارهای مدرسه و در هر جایی در اختیار دانش آموزان قرار گیرد. این نظریه پردازان فناوری را کلید از بین بردن دیوارها می دانند. آن ها با تکیه به فناوریهای رایانه ای و سیار و همچنین امکانات مکاتبه ای و رسانه های جمعی دیوارهای مدرسه را زاید و مرزهای آموزش را بی انتها تصور می کنند. گروهی دیگر نگاهی معتدل تر به موضوع می اندازند. آن ها معتقدند که مدرسه باید از شکل حاضر خود خارج شود ولی ماهیت خود را به عنوان یک سازمان رسمی از دست ندهد. دانش آموزان باید در چارچوب کلاس های رسمی ولی با فناوری مدرن بیاموزند. به این صورت نه تنها کلاس بلکه همه جای جامعه مکان یادگیری می شود. در این دیدگاه مدیریت متمرکز آموزشی همچنان وجود دارد و دانش آموزان ملزم هستند در کلاس های درس شرکت کنند. دیدگاه سوم که همان ديدگاه گذشته نگر يا سنتی است بر توسعه آموزش در کلاس های سنتی تأکيد می کند. مدرسه ها بايد تجهيز شوند و کلاس های درس استانداردهای لازم را داشته باشند.

به نقل از kianionline

مقاومت در برابر تغییر

از آنجا که فناوری موجب انجام تغییرات زیادی در زمینه طراحی و ارائه آموزش شده با مقاومت زیادی نیز از سوی افراد و یا سازمانهایی مواجه بوده است. دلایل این امر متفاوت است که از جمله آنها میتوان به ترس ناشی از ناشناخته بودن، نیاز به تلاش بیشتر برای یادگیری چیزهای جدید، از دست دادن وجه یا قدرت به خاطر تغییر نقش ها، و عدم توافق بر سر مفاهیم جدید اشاره کرد. چون یادگیری و تدریس آن لاین نسبت به آموزش سنتی کلاسی خیلی متفاوت می باشد این احتمال و جود دارد که برخی از اساتید،دانشجویان و مدیران به مقابله با آن برخیزند. لازم است که همیشه از مزایای نوآوری ها برای افراد گفت تا آنها هم در پی تجربه کردن چیزهای جدید برآیند. درمورد آموزش آن لاین باید گفت که یکی از مزیتهای آن برای دانشجویان و اساتید، قابلیت انعطاف آن در رابطه با زمان و محل یادگیری و تدریس می باشد. عدم الزام به طی مسافت هایی برای حضور در کلاس درس یکی از عوامل برانگیزنده مهم برای بسیاری از افراد می باشد. اکثر معلمان از اینکه فرصت تدریس مؤثرتری را داشته باشند و یا اینکه بتوانند به روش های جدید و متفاوت تدریس کنند خوشحال می شوند.

نقش دانش آموزان در محیط یادگیری الکترونیکی

1. دانش آموزان به جای آن که منفعل و پذیرای دانش باشند، فعال اند و به تولید دانش می پردازند.
2. دانش آموزان به جای حفظ کردن اطلاعات و حقایق به حل مسائل پیچیده می پردازند.
3. دانش آموزان موضوعات را از چشم اندازهای گوناگون ملاحظه می کنند.
4. دانش آموزان سؤالات خود را بررسی می کنند و برای یافتن پاسخ های مناسب به جستجو می پردازند.
5. دانش آموزان به صورت گروهی با یکدیگر کار می کنند و با انجام داد فعالیت های مشارکتی مسؤولیت هدایت یادگیری خویش را به عهده می گیرند.
6. دانش آموزان می کوشند فعالیت هایی انجام دهند که با زندگی حرفه ای آنان مرتبط است.
7. دانش آموزان می کوشند مستقل، خودکار و خودانگیخته باشند و خودشان زمان و سرعت یادگیری را تنظیم کنند.
8. دانش آموزان به جای آنکه به گذراندن امتحان بیندیشند، می کوشند دانش خود را به کار گیرند.
9. دانش آموزان به جستجوی راه بردهای یادگیری مناسب برای خود می پردازند و می کوشند براین اساس یادگیری خود را بهبنه کنند.

گودیر به نقل از آرمیتاژ و الری، 2003

کاربرد تلفن همراه در یادگیری

• یادگیری از طریق موبایل در جوامع مختلف تعاریف متفاوتی دارد. یکی از تعاریف یادگیری از طریق موبایل چنین است: هرگونه یادگیری که وقتی یادگیرنده در یک محیط ثابت از قبل برنامه‌ریزی شده قرار ندارد صورت می‌گیرد و یا یادگیری که از طریق بهره‌گیری از فناوری موبایل صورت می‌پذیرد. به عبارت دیگر یادگیری از طریق موبایل محدودیت مکان یادگیری را با ایجاد انعطاف در آن کاهش می‌دهد و تمرکز بر روی فناوری موبایل و متحرک بودن مکان یادگیری است. بنابراین یادگیری از طریق موبایل از این جهت دارای اهمیت است که در هر مکان امکان دسترسی به مواد یادگیری متفاوت وجود دارد. ضمناً این نوع یادگیری کاملاً تعاملی و لذت‌بخش است و به راحتی می‌توان از آن برای ایجاد یادگیری موثرتر و سرگرم‌کننده‌تر استفاده نمود.
• اهداف یادگیری از طریق موبایل:
• -دسترسی به مطالب آموزشی در کلاس‌های درس یا اتاق‌های کنفرانس
• - افزایش همکاری گروهی بین یادگیرندگان
• -یادگیری ضمن خدمت
• -یادگیری در دانشگاه­ها، موزه‌ها یا گالری‌ها
• -یادگیری در محیط‌های باز مثلاً مسافرت‌های بیرون شهر
• -استفاده از در آموزش‌های غیررسمی یا مادام‌العمر مثلاً یادگیری زبان‌های خارجی
• -افزایش سطح سواد و مشارکت در آموزش
• -استفاده از حمایت‌های دیداری- شنیداری به منظور افزایش یادگیری
• -مدیریت کلاس درس از طریق ارسال پیام‌های کوتاه
• -استفاده از ویژگی‌های ارتباطی موبایل
• -آموزش مداوم برای پرسنل
• و ....

فواید آموزش مجازی و الکترونیکی

• فوايد آموزش مجازی و الکترونیکی:
• دست‌يابي به يادگيري مستقل و فعال
• تنظيم سرعت پيشرفت دانش‌آموز توسط خود وي
• استفاده از جذابيت‌هاي فناوري در جهت ايجاد انگيزه
• تقويت توانايي دانش آموز در جمع‌آوري و پردازش اطلاعات
• امكان دسترسي آسان، انتخاب، تفسير اطلاعات
• مرور، بازبيني، اصلاح و بهبود كيفيت كار
• برقراري ارتباط با دانش‌آموزان، ارائه اطلاعات
• تقويت اعتمادبه نفس، تقويت روحيه خوداتكايي
• جذابيت و برخورداري از تنوع در ارائه مطالب
• آزادي عمل در باره‌ي زمينه‌هاي مطالعه
• ايجاد فضاي غير رسمي در آموزش
• به كارگيري دانش توليد شده در موقعيت واقعي
• توانايي برقراري ارتباط با مؤسسات داخلي و بين‌المللي

شاخصهای آموزش كشورهای عضو اتحاديه اروپا (1)

آموزش تلفیقی

• نقش فناوری در نحوه ارائه آموزش:
• آموزش باید بر اساس سبک یادگیری افراد بنا شده باشد.
• آموزش باید بر اساس رسیدن به یک هدف خاص برنامه ریزی شود.
• استفاده از آخرین فناوری روز جهت کاراتر کردن و موثرتر کردن برنامه های اجرایی برای دستیابی به نتایج مطلوب.
• آموزش باید به یادگیرندگان اجازه تحصیل مهارت های فردی ، مدیریت انگیزه ها و توانایی جستجو و یکپارچه سازی اطلاعات برای حل مسئله را بدهد.
• آموزش تركيبي عبارتست از تلفيق تجربيات آموزشي حضوري و غير حضوري آنلاين.
• مبناي اين روش متكي بر اين واقعيت است كه مي توان توانمنديهاي روش هاي ارتباطات شفاهي و ارتباطات مكتوب آنلاين را به شكل بهينه و بگونه اي سينر‌ژيتيك يكپارچه نمود.
• مهمترين نكته قابل توجه آن است كه اين روش با بازنگري اساسي در ساختار و روش يادگيري همراه است.

يادگيري الكترونيكي

• چارچوبي است براي ارائه مطالب نه يك روش آموزشي
• زماني كه روش‌ سنتي انتقال درس از آموزگار به دانش‌آموز از كارايي لازم برخوردار نباشد، كامپيوتر بعنوان ابزاري با قابليت‌هاي چندرسانه‌اي به ياري او مي‌شتابد.
• با راه يافتن كامپيوتر به محيط آموزشي، آموزش الكترونيكي ابتدا امكان تحقق و سپس توسعه مي‌يابد.

آموزش الكترونيكي، چرا ؟

• عدم وجود محدوديت زمان
• امكان يادگيري در هر مكان
• يادگيري آنچه مورد نياز است (يادگيري انتخابي)
• اراية آموزش‌هاي لازم حتي بعد از فارغ‌التحصيلي
• دسترسي به منابع جديد و به‌روز

در نتيجه : تحقق يادگيري مادام‌العمر

• عدم وجود محدوديت ثبت‌نام در يك مركز آموزشي
• دسترسي همگان به تمامي منابع موجود در هر موضوع
• امكان تحصيل موازي در چندين محيط آموزشي
• تنظيم سرعت يادگيري متناسب با استعداد و توانايي دانش‌آموز(نه معلم)
• مرور درس به تعداد دفعات دلخواه
• قابليت تنظيم محيط درسي مطابق سليقة دانش‌آموز
• سهولت يادگيري،رشد استعداد در زمينة مطلوب،دانش‌آموزپسندي
• سهولت اجراي روش‌هاي مطلوب ياددهي
• تسريع و تسهيل فرايند طراحي و توليد محتواي آموزشي
• طراحي و توليد يك نسخه از هر منبع و به اشتراك گذاردن آن از طريق شبكه
• طراحي مكانيزم واحد جهت برگزاري آزمون، طرح سؤال، تصحيح و ارائة نتايج
• صرف وقت آموزگاران و طراحان در ارتقاي كيفيت محتواي آموزشي
• طراحي محيط آموزشي واحد
• عدم نياز به ارائة برنامه زمان‌بندي به شيوة سنتي
• اراية دانش به‌صورت : سريع‌ ارزان‌ باكيفيت فراگير
• كاهش هزينة خدمات ستادي و پشتيباني
• كاهش نياز به ساخت كلاس‌هاي جديد
• كاهش نياز به حضور در محل ارايه آموزش
• كاهش تعداد سفرهاي درون‌شهري و بين شهري
• كاهش ترافيك و آلودگي هوا و ...
• در نتيجه : افزايش بهره‌وري
• تأكيد بر يادگيري مشاركتي
• دانش‌آموزان در تعامل با يكديگرسريعترمي‌آموزند.
• مهارت‌هاي اجتماعي از اين راه به آسان‌ترين شيوه كسب مي‌شود.
• امكان كشف و استنتاج فراهم مي‌شود.اين مشاركت در سرتاسر دنيا صورت‌ مي‌پذيرد.

«به نقل ازكريم زادگان مقدم»

ويژگي‌های مشترك محيط یادگیری سازه‌گرايانه

• 1- محيط‌هاي يادگيري سازه‌گرا امكان بازنمايي چندگانه از واقعيت را مهيا مي‌كنند.
• 2- بازنمايي‌هاي چندگانه مانع از ساده‌انگاري بيش از حد شده و پيچيدگي جهان واقع را مي‌نمايانند.
• 3- محيط يادگيري سازه‌گرا بر ساخت دانش به جاي باز توليد دانش تكيه مي‌كند.
• 4- در محيط‌هاي يادگيري سازه‌گرا به جاي آموزش خارج از زمينه تاكيد بر تكاليف معتبر در زمينه معنا است.(آموزش بايد مفيد فايده بوده و با زمينه اجتماعي فراگير مرتبط باشد مثلاًٌ براي ياد دادن پول كلاس را به بانك تبديل نماييم.)
• 5- يادگيري سازه‌گرا محيطي را فراهم مي‌كند كه به جاي مراحل از پيش تعيين شده آموزش‌هاي معمولي، مانند محيط جهان واقع يا آموزش مبتني بر مورد است.
• 6- محيط‌هاي يادگيري سازه‌گرا تفكر منطقي در مورد تجربه را ترغيب مي‌كند.
• 7- محيط‌‌هاي يادگيري سازه‌گرا مشوق ساخت دانش وابسته به زمينه و محتوا است.
• 8- محيط‌هاي يادگيري سازه‌گرا مشوق ساخت هميارانه دانش از طريق مذاكره اجتماعي است، نه رقابت ميان فراگيران.

كجا مي رويم؟ هيچكس نمي داند!

پس از سال­ها سر و كله زدن با كتاب های درسی، نقشه ها، تصاوير ثابت، نوارهای صوتی، فيلم ها و نوارهاي ويديوئي و ... معلمان سرانجام دريافته اند كه وارد ساختن دانش آموزان به « نوشيدن از چشمه ی علم و دانش » بيش از صرفاً « راهنمايي كردن آنها به سرچشمه » است، اين امر مستلزم برنامه­ريزی و طراحی است.براي استفاده از امكانات بيكران در محيط هاي آموزشي وجود دو عامل ضروری است: دسترسي و استفاده. اولين ركن چنين امكاناتي،دسترسي معلمان و دانش آموزان وخانواده­ها به اين نوع امكانات است ولي تنها دسترسي نمي تواند ايجاد محيط هاي كاملاً باز آموزشي را سبب شود.

كتاب « فارنهايت 451 » نوشته­ي « رای برادبری » در اوايل سال 1950 ميلادي چندي پس از ظهـور تلويزيون و رايـانه به نگـارش در آمـده است. در اين داستان تخيلي شخصيت هاي داستان تمايلي به خواندن هيچ نوع كتاب و نشريه ندارند، ولي در عوض اشتياق فراواني به تماشاي نمايشگرهاي الكترونيكي نشان مي دهند كه در آنها هزاران نوع سرگرمي براي مردم تدارك ديده شده است. در طول داستان مأموران آتش نشاني مسؤوليت دارند هر جا كتابي يافتند آتش بزنند. هر گاه آنها خانه يا محل پر از كتابي را پيدا مي كنند و به آتش مي كشند، مردم عادي كه از كتاب دلزده شده اند، به شدت ابراز شادماني مي كنند. سردسته­ي آتش نشانان، توده­ي مردم را « انباري از داده هاي غير قابل احتراق » مي نامد و مي گويد: « آنها را آنقدر از واقعيات پر كنيد تا احساس اشباع در آنها به وجود آيد و كاملاً از اطلاعات « درخشان » شوند. در نتيجه مردم احساس مي كنند كه در حال فكر كردن هستند و در خود جنبشي را حس خواهند كرد، بدون آنكه از خود حركتي داشته باشند» .

اكنون باگذشت بيش از نيم قرن از زمان نگارش اين كتاب، عقيده بر اين است كه ديگر زمان زيادي نمانده تا اين داستان تخيلي به حقيقت بپيوندد. البته در اين ميان بايد از رشد تلويزيون و رايانه ياد كرد كه باعث پيشرفت در روند توسعه­ي جريان هاي ديجيتالي صدا، تصاوير ونمايشگرها گرديده و شرايطي را مهيا كرده تا زمان ما كاملاً از اطلاعات « درخشان » گردند. دانستن اين كه تكنولوژی اطلاعاتی ما را تا كجا خواهد برد، غير ممكن است. زيرا قانون غير قابل پيش بينی بودن حوادث، در تمامي انقلاب های فناورانه حكم فرماست.

شیوه های استفاده از چندرسانه ای در آموزش

• از چندرسانه ای می توان به شیوه های گوناگونی در آموزش استفاده کرد:
• 1- نمایش: در این شیوه معلم میتواند از چندرسانه ای برای عرضه دیداری-شنیداری مطالب کمک بگیرد. در این حالت چندرسانه ای شکل پیش رفته و نوین رسانه های دیداری-شنیداری خواهد بود.
• 2- یادگیری مشارکتی: هنگامی که دانش آموزان به صورت گروهی فعالیت می کنند، استفاده از چندرسانه ای، روابط بین اعضای گروه را آسان می کند.
• 3- یادگیری انفرادی: در این صورت،یادگیرندگان می توانند به صورت انفرادی و مستقل به یادگیری بپردازند. تعاملی که بین کاربر و نرم افزار ایجاد می شود، یادگیرنده را راهنمایی می کند و موجب یادگیری او می شود.
  «لینچ(2003)»

دنیایی متفاوت

• « بخواهیم یا نخواهیم،
• دنیا دنیایی متفاوت است،
• بچه ها متفاوتند،
• فراگیری متفاوت است
• و تعلیم نیز باید که متفاوت باشد.

«جامعه بین المللی تکنولوژی آموزشی»

انواع فناوری های یادگیری

• انواع فناوري‌هاي يادگيري
• متن يا نشر الكترونيكي:توزيع متن از طريق ابزارهاي الكترونيكي
• سي بي تي: آموزش مبتني بر رايانه
• مالتي مديا: به‌كارگيري رايانه براي كارهاي متني، صوتي، انيميشن / يا ويديويي
• تلويزيون: ويديوي يك طرفه كه ممكن است با سيستم‌هاي صوتي دو طرفه يا ساير سيستم‌هاي پاسخگويي الكترونيكي تركيب شود
• كنفرانس‌هاي از راه دور: تبادل سريع صوتي، ويدئويي يا متن بين افراد يا گروه‌ها در دو يا چند مكان
• واقعيت مجازي: به‌كارگيري رايانه براي ارائه‌ي تجربيات يادگيري تعاملي، عميق، و سه بعدي با استفاده از مدل‌هاي كاملا كاركردي و واقعي
• سيستم‌ پشتيباني عملكرد الكترونيكي : به‌كارگيري رايانه‌ي يكپارچه با استفاده از سيستم‌هاي خبره، اَبَرمتن و يا ابر رسانه‌اي براي كمك به انجام وظايف كاري.
• فناوري‌هاي توزيعي شامل موارد زير مي‌شوند:
• تلويزيون كابلي: انتقال سيگنال‌هاي تلويزيوني از طريق فناوري كابل
• سي دي ـ رام: يك نوع ابزار و سيستم براي ثبت، ذخيره و بازيابي اطلاعات الكترونيكي روي ديسك فشرده كه به‌وسيله درايو نوري خوانده مي‌شود .
• پست الكترونيكي: تبادل پيام از طريق رايانه.
• اگسترانت: شبكه‌ي همكاري است كه فناوري اينترنت را براي ايجاد ارتباط بين سازمان‌ها و عرضه كنندگان، مشتريان يا ساير سازمان‌ها كه اهداف يا نيازهاي اطلاعاتي مشتركي دارند، به‌كار مي‌گيرد.
• اينترنت: كنفدراسيون آزاد شبكه‌هاي رايانه‌اي در سطح جهان كه از طريق چندين شبكه به همديگر متصل مي‌شوند.
• شبكه محلي: شبكه‌اي از رايانه‌ها كه منابع يك يا چندين پردازش‌گر را در داخل يك حوزه جغرافيايي نسبتاً كوچك، به اشتراك مي‌گذارد
• شبكه گسترده : شبكه‌اي از رايانه‌ها كه منابع يك يا چندين پردازش‌گر يا سرور در حوزه جغرافيايي نسبتاً بزرگ، به اشتراك مي‌گذارد
• تلويزيون ماهواره‌اي (كه تلويزيون كسب و كار تعاملي نيز خوانده مي‌شود): انتقال سيگنال‌هاي تلويزيوني از طريق ماهواره
• شبيه ساز : ابزار يا سيستمي كه جايگزين ابزار يا سيستم واقعي مي‌شود.
• شبكه گسترده‌ي جهاني : همه‌ي منابع و كاربران اينترنت از پروتكل انتقال ابرمتن (اچ تي تي پي) استفاده مي‌كنند.

فناوری در کلاس درس

Don't try to tell others (students, administrators, or parents) how to use technology in the classroom, show them the value of technology in the classroom.

سعی نکنید به دیگران (دانش آموزان ، مدیران ، و یا والدین) بگویید که از فناوری در کلاس درس چگونه استفاده کنند ، ارزش فن­آوری در کلاس درس را به آنها نشان دهید.

Harold Shaw Jr